Zonguldak&8217;ın &8216;Nur&8217;a kavuşması&8230;

Bu hafta da kentin tarihinden bir enstantane sunalım.

8 Ağustos 1927 tarihli Bartın Gazetesi&[#]8217;nde bir haber yayımlanır.

Haberin başlığı şöyle: &[#]8220;Zonguldak &[#]8216;Nur&[#]8217;a Kavuştu&[#]8221;

Bugün size bu haberin öyküsünü anlatacağım.

[*] [*] [*] [*]

Zonguldak, birçok konuda olduğu gibi elektrik konusunda da; ilklerin, öncülüğün şehridir.

1882 yılında, dünyanın ilk merkezi güç üretim tesisi New York´ta Thomas Edison tarafından kuruldu.

Yine aynı yıl, Amerika&[#]8217;da, Wisconsin´de ilk hidroelektrik santral açıldı.

Türkiye&[#]8217;de ise, 1902 yılındaki Tarsus´taki amatör elektrik üretimini saymazsak, ilk santral 1914 yılında İstanbul Silahtarağa´da kurulur. Bundan sonra ikinci büyük santral, İzmir Alsancak&[#]8217;ta 1928 yılında faaliyete geçer.

Dünyada ve Türkiye&[#]8217;de elektriğin kullanımı, bu tarihsel panoramayı gösterirken, bir de Zonguldak&[#]8217;a bakalım.

Zonguldak&[#]8217;ta kömürün bulunuşundan sonra 1835 yılında deneme üretimine başlanmıştır. Daha sonra yerli-yabancı kişi ve kurumlar üretim alanına girer. Zamanla Zonguldak, önemli ölçüde üretimin yapıldığı bir &[#]8220;Maden Bölgesi&[#]8221; halini alır.

Üretimin olduğu her yer gibi maden havzasında da enerjiye ihtiyaç duyulmuştur. Lavvuarların, atölyelerin çalışması, aydınlatma vb. gereksinimler gereği asrın buluşu elektriğin havzaya gelmesi gecikmez elbette. Bu bir anlamda sınai-iktisadi bir zorunluluktur.

Giderek maden ocakları işleticileri, her biri kendi ihtiyacını karşılamak için santraller kurmaya başlar.

Değerli araştırmacı Ekrem Murat Zaman, &[#]8220;Zonguldak; İnsan, Mekân, Zaman&[#]8221; kitabının 239&[#]8217;uncu sayfasında bu santralleri aşağıdaki çizelgede şöyle gösterir:

Maden Ocaklarının Elektrik İhtiyacını Karşılamak Amacıyla Kurulan Santraller

SAHİBİ	YERİ	YILLIK ÜRETİM Kwh	YAPIM YILI
Ereğli Şirketi	Gelik	1.500.700	1928
Türk İş	Üzülmez	23.760	1929
Süleyman Sırrı	Acılık (Ontemmuz)	797.871	1925
Kömür İş	Kozlu/İncirharmanı	15.201.239	1928
Türk Kömür Madenleri A.Ş.	Kozlu/17 ve Domuzini	174.072.650	1924 1929
İsmail Ergener Kasaptarla ve Gürgen Ocakları	Kasaptarla	183.510	1933
Türk Kömür Madenleri A.Ş.	Kandilli	2.524.633	1929
Hayri Arapoğllu	Çamlı	133.323
Kireçlik Kömür Mad. Türk A.Ş.	Kireçlik		1938
Ali Fırat (Kürt Ali Bey) ve Ortağı	İnağzı	96.800	1936
E.K.İ.	Kilimli		1942

Yukarıdaki santraller bununla da sınırlı değil. Bir de 1927 yılında hizmete açılan ve aşağıda resmini gördüğünüz &[#]8220;Belediye Santrali&[#]8221; var.

Onun öyküsünü de Hüseyin Fehmi İmer&[#]8217;den dinleyelim.
Hüseyin Fehmi İmer (30.3.1871-14.6.1960), bu kentin tarihindeki önemli isimlerden biri. Zonguldak&[#]8217;a 23 Mayıs 1910 tarihinde Ereğli Kömür Madeni Müdürlüğü&[#]8217;ne atanarak gelir. Zonguldak İdare Meclis Azalığı, iki kez Belediye Başkanlığı, Ticaret Odası Başkanlığı yapar.

Hüseyin Fehmi İmer, damadı Kerim Yund&[#]8217;un yayıma hazırladığı anılarında, &[#]8220;Zonguldak&[#]8217;ın Elektriğe Kavuşması&[#]8221; başlığı altında şunları anlatır:

&[#]8220;Halkın arzusuyla, Zonguldak Belediye Reisliği&[#]8217;ne 1925 senesinde intihap edildim. Altı ay sonra istifa ettim. Buna rağmen Zonguldak şehri elektik şebekesinin tesisi için CHP Vilayet İdare Heyeti&[#]8217;nin tensibi ile 1927 senesinde yeniden Belediye Reisliği&[#]8217;ne seçildim. Ve iki sene içinde Zonguldak elektriğe kavuştu. Elektrik direkleri Frankfurt&[#]8217;tan geldi. Bundan sonra Ereğli Türk Kömür Madenleri Anonim Şirketi&[#]8217;ndeki işlerimin çokluğu dolayısıyla Belediye Reisliği&[#]8217;nden istifa ettim.

Belediye Reisliğimde beni en çok heyecanlandıran hal, şehrin elektriğe kavuşması dolayısıyla duyulan umumi sevinç idi...

24 Temmuz 1927 Perşembe günü saat 14.00&[#]8217;de elektrik fabrikasının açılması dolayısıyla büyük bir tören yapıldı. İleri gelenler ve halk, fabrikada toplanmıştı. Belediye Reisi sıfatıyla epeyce uzun süren bir nutuk verdim. Şehrin ışığa kavuşmasının önemini anlattım. Bu vesile ile büyüklere telgraflar çekilip saygı ve şükran duyguları ulaştırıldı.

Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri telimize şöyle cevap veriyordu:

Zonguldak Belediye Reisi Hüseyin Fehmi Bey&[#]8217;e;

Elektrik tesisatının resmi küşattı münasebetiyle hakkımda izhar buyrulan hissiyata teşekkür eder ve muvaffakiyetler dilerim.

Reisicumhur

Gazi Mustafa Kemal&[#]8221;

[*] [*] [*] [*]

Bu konuda Sevgili Ali Bahadır&[#]8217;dan bir anekdot aktarayım&[#]8230;

Elektrik, o kadar yeni ve bilinmez bir olgudur ki; Yeni Çarşı civarında kablo döşemesi yapan Alman şirketinin çalışmalarını izleyen kentin yazar takımından bir grup, koşa koşa Valiye giderler:

&[#]8220;Sayın Valim, bu şirket bizi kandırıyor. O kablolardan elektrik geçmez.&[#]8221;

&[#]8220;Neden?&[#]8221;

&[#]8220;Sayın Valim, biz iyice baktık. Kabloların ortasında delik yok. Elektrik nasıl akacak?&[#]8221;

[*] [*] [*] [*]

Ancak şehre elektrik verilmesine rağmen, her nedense işler sonradan yavaşlamış. Elektrik dağıtımı hızlı gelişmemiş. 1929 yılında Zonguldak Devlet Hastanesi&[#]8217;ne elektrik verilememiş.

Bu da işin bir başka yanı&[#]8230;

[*] [*] [*] [*]

Bu yazı, hazırlamakta olduğum, &[#]8220;Zonguldak&[#]8217;ta Elektrik, Elektronik ve Telsiz Amatörlüğünün Tarihi&[#]8221; konulu kitap çalışmasından. Kitap, Zonguldak Elektrikçiler ve Radyocular Odası´nın yayını olacak.

Bu konuda bazı sıkıntılarımız var. Özellikle 1957-1982 arası belge ve bilgilere ulaşmakta zorlanıyoruz.

Çünkü ilgili kurumların arşivleri yok. Ya atılmış ya da SEKA&[#]8217;ya gönderilmiş.

Bu nedenle, bu konuda elinde bilgi ve belge olan okurların, tarama-kopyalama sonrası iade etmek kaydıyla bana ya da Oda&[#]8217;ya ulaştırmalarını bekliyorum.

1927 yılında açılan Zonguldak Belediye Santrali&[#]8217;nin resmini de görüyorsunuz.

Ama bu santral binasının nerede olduğunu bilen de yok. Bu konuda da yardımınızı istiyorum.

[*] [*] [*] [*]