Bu yazımı Netrolog Uz. Dr. Gürnel Tekin Beyefendi' ye
ithaf ediyorum.
Zonguldak'ta Çocukluğumun Türkçesi
1930 - 40 yıllarında, okulda başka, sokakta başka, evlerde başka, bürokraside başka dilimizde kullanılan kelimeler bizi serseme çevirirdi.
Okulda yeni kullanılmaya başlanan kelimelerle bizi eğitmeye çalışırlardı. Sıkılmadan okumanıza hayret edeceğim kelimelerden çokça örnekler verebilirim.
O dönemlerde, özellikle bürokraside kullanılan bazı kelimeler ve anlamları şöyleydi.
- Kamutay: TBMM
- İlbay: Vali
- Uray: Belediye
- Urba: Kaymakam
- Şarbay: Belediye Başkanı
- Kamubay: Nahiye Müdürü
- Savcı: Müdde - i Umumi
- Yargınel: Mahkeme Kalemi
- Gösterit Komitesi: Tertip Komitesi
10. Direktör: Müdür
- Uram: Cadde
- Tecimge: Ticarethane
- İşyar: Memur
- Hastaevi: Hastane
- Üstenc: Sorumlu
- Sosyete: Şirket
- Antrasit: Kömür
- İnspektör: Müfettiş
- İmge: Kısaltılmış kelime - İmaj
- Eczaevi: Eczane
- Söndürme garajı: İtfaiye
- Taksiyeri: Oto durağı
- Yıkama fabrikası: Lavuar
- Kesri: Birüstü
- Öğrenek: Genelge - Tamim
- Mikrotelefon: Telefon ahizesi
- Tekit: Tekel
- Yar Üye: Yedek Üye
- Toptan / Dağınık: Toptan / Perakende
[*][*][*][*]
1937 takviminden bir örnek var elimde. Aylar sırayla şöyle yazılmış:
Son kanun, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, İlkteşrin, Sonteşrin, İlkkanun...
[*][*][*][*]
Ve de Zonguldak Gazetesi ilan (bilit) tarifesi:
ZONGULDAK
İyesi, başyazı ( sahibi ): Akın Karauğuz
İşevi : Meşrutiyet Uramı
Kültürel, Ülküsel, Kömür İli Gazetesi
Kuruluş: 29 Mart 1923
Telefon: 44
Abone tutarları: Yıllığı 250 kuruştur.
Bilit kesenekleri: Ulusal bilitlerin santimi 30 - 40 kuruş arası
Yürüt bilitleri: 20 - 15 kuruş arası ( santimi )
Özel ve tecimsel bilitler pazarlığa tabidir...
Zonguldak Gazetesi' ne yazı gönderenlerden bazılarının isimleri şunlar:
Necdet Rüştü, Mahmut Yesari, Ömer Rıza Tuğrul, Sabahattin Ali, Behçet Kemal Çağlar, Orhan Şaik, Enver Behnan Şapolyo.
[*][*][*][*]
Elimdeki bir örnek de bayramlar ve izin günleri üzerine. Aynen şöyle yazılmışlar:
Bayramlar ve Resmi Azat günleri;
Yılbaşı bayramı :31 İlkkanun - öğleden sonra - 1 Kanun
Hakimiyeti Milliye bayramı :22 Nisan öğleden sonra - 23 Nisan
Bahar bayramı :1 Mayıs
Zafer ve uçak bayramı :30 Ağustos
Cumhuriyet bayramı :28 İlkteşrin öğleden sonra - 29 - 30 İlkteşrin
Şeker bayramı :3 gün
Kurban bayramı :4 gün
[*][*][*][*]
O zamanki mahkemelerin isimleri:
Ceza Hükümeni, Töre Hükümeni, Barış Hükümeni.
[*][*][*][*]
Bu sözcüklerin hepsi kayboldu. Yerleri şimdi İngilizce, Fransızca kelimelerle doldu. Gençlerin ders dili haricinde kullandıkları, bin kelimeyi geçmez... Kitap okuma merakı da yok... Gerisini siz düşünün...
Allahaısmarladık, by by, çavv... sevgili okurlarım.
Moda deyişle, iyi bak kendine... okey mi?
Bartın'ın aklı - karalı mancarını alıp pişirdiniz mi? Tam zamanı.
Sağlık ve mutluluk dilerim...
